29 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Μέχρι το τέλος του 331 π. Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος, συνεχίζοντας την κατάκτηση και κατάλυση του περσικού κράτους, φθάνει στη Βαβυλώνα, (την παλιά πρωτεύουσα των Χαλδαίων με το παλάτι του Ναβουχοδονόσορα και τους κρεμαστούς κήπους της Σεμιράμιδος) και στα Σούσα (πρωτεύουσα του περσικού κράτους). Τα Σούσα παραδόθηκαν εκούσια στον Αλέξανδρο, που βρήκε εκεί πολλά από τα λάφυρα που είχαν πάρει οι Πέρσες από τις κατακτήσεις τους στην Ελλάδα. Η κυριαρχία των Μακεδόνων στα Σούσα, «ξέπλυνε» την ντροπή της τόσο υποτιμητικής για τους Έλληνες, Ανταλκιδείου Ειρήνης, που είχε συνάψει εκεί, 55 χρόνια πριν, ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ανταλκίδας με τον Μεγάλο Πέρση βασιλιά. Η Ανταλκίδειος ειρήνη ήταν η έκβαση του Κορινθιακού πολέμου, που σηματοδότησε το τέλος του. Οι Σπαρτιάτες εξαντλημένοι από τον πόλεμο με τους Αθηναίους, τους Θηβαίους, τους Ευβοείς και τους λοιπούς Έλληνες έστειλαν, τον Ανταλκίδα, να υπογράψει ειρήνη με τους Πέρσες του Αρταξέρξη Β'. Οι όροι αυτής της ειρήνης ήταν να κρατήσει η Περσική Αυτοκρατορία, που είχε υποστηρίξει τις υπόλοιπες πόλεις εναντίον της Σπάρτης, τις πόλεις των Μικρασιατικών παραλίων και η Αθήνα τις κληρουχίες της στη Λήμνο, την Ίμβρο και τη Σκύρο. Στη φωτογραφία η διθυραμβική είσοδος του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Βαβυλώνα. Πίνακας του Charles Le Brun, 1665, Μουσείο Λούβρου, Παρίσι. Από το τεύχος του Νίκου Μέρτζου «Ζει και βασιλεύει», έκδοση της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

2 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Η «επόμενη μέρα» στα Γαυγάμηλα. Ο ηττημένος Δαρείος με το στρατό του έχει τραπεί σε φυγή, στα βουνά της Μηδίας. Ο Αλέξανδρος καταμετρά νεκρούς και τραυματίες, δικούς του και του αντιπάλου. Οι απώλειες κατά τον Αρριανό είναι: « Εκ των ανδρών του Αλεξάνδρου εφονεύθησαν περίπου εκατόν και περισσότεροι των χιλίων ιππείς, λόγω των τραυμάτων των και των κατά την καταδίωξιν κακουχιών. Εξ αυτών οι μισοί ανήκον εις το ιππικόν των εταίρων. Εις την πλευράν των βαρβάρων οι νεκροί υπελογίζοντο εις τριάντα χιλιάδας περίπου, ενώ οι αιχμάλωτοι ήσαν πολύ περισσότεροι των φονευθέντων. (Σ. Σ. Κατά τον πάπυρο 1798 της Οξυρύγχου οι νεκροί ήταν 53.000 Πέρσες και 1.200 Έλληνες.) Συνελήφθησαν επίσης και οι ελέφαντες και εκυριεύθησαν όσα εκ των αρμάτων δεν ηχρηστεύθησαν κατά την μάχην. Τούτο υπήρξε το τέλος της μάχης αυτής, όταν επώνυμος άρχων εις τας Αθήνας ήτο ο Αριστοφάνης, κατά μήνα Πυανεψιώνα (Αττικός μήνας από 15 Οκτωβρίου – 15 Νοεμβρίου). Επηλήθευσε ούτω η μαντεία του Αριστάνδρου ότι θα συμπέση η μάχη και η νίκη του Αλεξάνδρου κατά τον αυτόν μήνα, κατά τον οποίον θα συνέβαινε η έκλειψις της σελήνης.»

 Στη συνέχεια ο Αρριανός μιλάει γιατί ο Αλέξανδρος δεν θα τον κατεδίωκε, αλλά θα βάδιζε κατά της Βαβυλώνας. Γράφει σχετικά: « Ο Δαρείος επίστευε ότι το βραβείον του πολέμου ήτο η Βαβυλών και τα Σούσα, ενώ, αντιθέτως η οδός προς την Μηδίαν ήτο δυσκολοδιάβατος δια μέγα στράτευμα. Πράγματι ο Αλέξανδρος εκκινήσας από τα Άρβηλα, ηκολούθει την οδόν που ωδήγει προς την Βαβυλάνα. Ήδη ευρίσκετο πλησίον της Βαβυλώνος, όταν οι Βαβυλώνιοι εξήλθον όλοι μαζί εις προϋπάντησίν του μετά των ιερέων και των αρχόντων, κομίζοντες είς έκαστος χωριστά και όλοι μαζί δώρα παραδώσαντες εις τον Αλέξανδρον την πόλιν, την ακρόπολιν και τα χρήματα. Ο Αλέξανδρος τότε εισήλθεν εις την Βαβυλώνα.»
Στη φωτογραφία κεφαλή του Αλεξάνδρου, ενώ επιτιθεται κατά του Δαρείου, κατά τη μάχη των Γαυγαμήλων, λεπτομέρεια από το ψηφιδωτό της Πομπηίας.

1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Η μάχη στα Γαυγάμηλα. Η περιγραφή που δίνει ο Αρριανός για τη μάχη αυτή είναι συγκλονιστική. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα που αναφέρεται στο σημείο εκείνο της μάχης, που ο Δαρείος τρέπεται σε φυγή:

30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Παραμονή της μάχης στα Γαυγάμηλα. Οι δύο αρχηγοί των αντιπάλων, φοβούμενοι νυκτερινές επιθέσεις, ξαγρυπνούν. Ο Αλέξανδρος τις πρωινές ώρες, όμως, κοιμήθηκε ήρεμα και τον ξύπνησε, κατά τις 10, ο Παρμενίων για να αρχίσει τη μάχη. Ήταν βέβαιος για τη νίκη.

29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Ο Αλέξανδρος εκπονεί το στρατηγικό του σχέδιο, που απέφερε τη συντριβή του περσικού στρατού, στα Γαυγάμηλα. Παρέταξε τον στρατό του έτσι ώστε να αποφύγει την υπερφαλάγγισή του από τον αριθμητικά πολύ υπέρτερο (εικοσαπλάσιο) στρατό του Δαρείου. Πρωτεύοντα ρόλο έπαιξε το μακεδονικό ιππικό και η σωστή εκμετάλλευση του χώρου. Η περιγραφή της παράταξης από τον Αρριανό είναι λεπτομερέστατη, προσθέτει δε και τα εξής: «Η κατά μέτωπον παράταξις του Αλεξάνδρου κατ΄ αυτόν τον τρόπον είχε παραταχθή. Ο βασιλεύς όμως ετοποθέτησεν εις τα μετόπισθεν εφεδρικώς και δευτέραν παράταξιν, ώστε η φάλαγξ να σχηματίζη διπλούν μέτωπον. Ακολούθως έδωσεν εντολήν εις τους αρχηγούς του δευτέρου αυτού μετώπου, εάν έβλεπον ότι οι οπλίται των υφίσταντο κύκλωσιν υπό του περσικού στρατεύματος, να στρέψουν προς τα οπίσω και να αντιμετωπίσουν τους βαρβάρους.» Η παράταξη αυτή, που απέτρεπε την κύκλωση, καλείται αμφίστομη φάλαγγα, που είναι δηλαδή παράταξη σε διπλό μέτωπο, κατά τρόπο που να φαίνονται οι δύο φάλαγγες με τα νώτα τους στραμμένα η μία προς την άλλη. Έτσι για άλλη μια φορά θριάμβευε η στρατηγική ιδιοφυία του Αλεξάνδρου.

28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Η μακεδονική στρατιά που αριθμούσε δύναμη – κατά τον Αρριανό – 7.000 ιππέων και 40.000 πεζών, βρίσκεται αντιμέτωπη των Περσών και έτοιμη για την περιφανέστερη νίκη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στην πεδιάδα των Γαυγαμήλων. Έχουν ήδη παραταχθεί, με την περσική στρατιά, 40.000 ιππείς, 1.000.000 πεζοί, 200 δρεπανηφόρα άρματα μάχης και περίπου 15 πολεμικοί ελέφαντες, όπως αναφέρει επίσης ο Αρριανός, που προσθέτει: «Λέγουν ότι τότε, ο Παρμενίων προσελθών εις την σκηνήν του Αλεξάνδρου τον προέτρεπε να ενεργήση επίθεσιν κατά των Περσών εν καιρώ νυκτός. Διότι εκτός του ότι οι Μακεδόνες θα επιπέσουν αιφνιδιαστικώς, θα εύρουν τους Πέρσας εις κατάστασιν αναταραχής και συγχρόνως, λόγω της νυκτός, θα τους προκαλέσουν περισσότερον φόβον. Ο Αλέξανδρος απήντησε εις τον Παρμενίωνα, ενώπιον μάλιστα των άλλων, που καλώς ήκουσαν τους λόγους του, ότι ανέντιμον δι΄ αυτόν να υποκλέψη την νίκην, αλλ΄ ότι έπρεπε να νικήση πολεμών κατά μέτωπον και όχι δια δόλου. Η μεγαλόφρων αύτη απάντησις, δεν εφαίνετο, ότι επήγαζεν από την αλαζονείαν του, αλλά μάλλον από την ευτολμίαν του την επιδεικνυομένην κατά τους πολέμους.»

21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Τη νύκτα σημειώθηκε έκλειψη σελήνης, κάτι που οι Μακεδόνες στρατιώτες θεώρησαν κακό σημάδι. Ο Μέγας Αλέξανδρος, όμως, τους έπεισε, με τη βοήθεια μάντεων και αστρολόγων, ότι ήταν καλός οιωνός μια και η σελήνη ήταν το άστρο των Περσών, ενώ των Μακεδόνων ήταν ο ήλιος, και έτσι το γεγονός ότι κρύφτηκε το άστρο τους, προμήνυε την καταστροφή των Περσών. Ο Αρριανός γράφει σχετικώς: “Τότε εγένετο η ολική έκλειψις της σελήνης και ο Αλέξανδρος ως λέγεται, ετέλεσε θυσίας προς τιμήν της σελήνης, του ηλίου και της γης, που υπήρξαν αίτια του φαινομένου αυτού. Ο Αρίστανδρος (ο μάντις) απεφάνθη ότι η έκλειψις της σελήνης εγένετο προς ευχαρίστησιν των Μακεδόνων και του Αλεξάνδρου και ότι κατ΄ αυτόν τον μήνα θα γίνη η μάχη. Εκ των ιερών σφαγίων μάλιστα προανήγγειλε νίκην δια τον Αλέξανδρον.”

20 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 331 π. Χ.

Η μακεδονική στρατιά του Μ. Αλεξάνδρου, που την Άνοιξη είχε ξεκινήσει από την Αίγυπτο και αφού διέσχισε την έρημο της Συρίας και διάβηκε τον Ευφράτη και τον Τίγρη ποταμό, έφθασε στην εύφορη πεδιάδα των Γαυγαμήλων, όπου δόθηκε μία από τις σπουδαιότερες μάχες της αρχαίας ιστορίας. Στη διάρκεια του μεγάλου ταξιδιού αρρώστησε και πέθανε η ωραία σύζυγος του Δαρείου, Στάτειρα, που βρισκόταν με τους Μακεδόνες, μετά την ήττα των Περσών, στην Ισσό. Ο Αλέξανδρος σταμάτησε την πορεία και έθαψε τη Στάτειρα με βασιλικές τιμές. Να σημειωθεί ότι ο Αλέξανδρος αντίκρυσε την αιχμάλωτη Περσίδα βασίλισσα, μόνο νεκρή!